De fijne kneepjes van het vak leerde ze van haar vader, keramist Zweitse Landsheer, die in 1957, op verzoek van de Bossche wethouder van Sociale Zaken, in eerste instantie als adviseur optrad bij het keramische bedrijf Cor Unum. Omdat hij in een eigenzinnig reorganisatievoorstel radicale omvorming bepleitte werd hij uitgenodigd om dat proces ook daadwerkelijk te begeleiden. Dochter, vormgever, curator en stichtingsdirecteur Charlotte Landsheer viert nu, zeventig jaar later, het jubileum van Cor Unum met de thematische overzichtstentoonstelling Legends & Legacy, schilderwerken en een bijzondere collectie borden, gecreëerd door 70 jonge en gerenommeerde creatieven.
Enthousiaste vrijwilliger, zoals Thom de Jong zichzelf omschrijft, leidt me rond. Bevlogen vertelt hij over de persoon Zweitse Landsheer, de bijzondere ambachtslieden bij Cor Unum en de collecties, co-gecreëerd door kunstenaars, architecten en ontwerpers als Alessandro Mendini, George Sowden, Alex de Witte, Glazed Graffiti, Studio Rens, Kiki van Eijk, Maarten Baas, Laura van Santen en Parklaan Buitengewone Projecten. Cor Unum – ‘één van hart’ in Latijn – voor mens en keramiekkunst.
Volwaardig bijdragen
De bescheiden loopbaancoach en creatief counselor Thom blijkt zelf één van de makers, ontdek ik later. Zijn handmatig in model geslagen schaal Mille Colpi - duizend slagen - is een vertaling van de impact die dingen die we meemaken heeft op onze vorm. Een mooie metafoor, perfect passend bij het sociaal- culturele keramiekatelier dat in 1953 werd opgericht om werklozen, getraumatiseerden en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de maatschappij te laten meedoen. Thom: ‘Zweitse keek voorbij de problemen en imperfecties van mensen en zag alleen kwaliteit en talent. De mensen heeft hij persoonlijk opgeleid tot ware ambachtslieden. Modelleurs, glazuurders, kleibereiders, gieters, draaiers, ovenisten en afwerkers. En ook de verkoop, marketing en huisstijl. Binnen een paar jaar groeide het bedrijf van zes naar zeventig medewerkers. Zweitse – ontwerper binnen de traditie van het functionalisme - heeft Cor Unum 30 jaar lang zakelijk en artistiek geleid. De vormgeving van de collectie ‘ontwerpen naar de mogelijkheden van de mens’ zoals hij dat noemde, kwam van zijn hand. Hij liet zich beïnvloeden door Scandinavische puurheid en was wars van tierlantijnen en opsmuk. Hoe hier met mensen wordt omgegaan, hen de kans wordt geboden om volwaardig bij te dragen, zo wil je dat de maatschappij is. Bij Cor Unum zijn mensen het doel, klei het middel.’
Eerbetoon
Deze jubileumviering is ook een eerbetoon aan Anna, Charlottes moeder en de vrouw naast Zweitse. Op de dag van de opening van de expositie is ze 90 jaar geworden. Het echtpaar combineerde sinds 1959 commercieel en artistiek ondernemen met hun sociale idealen en ook na de dood van haar man in 2010, is Anna nog altijd sterk verbonden gebleven met Cor Unum. Op zaterdag en zondag staat ze in de winkel als verkoper en ambassadeur. De Theepot, een ontwerp van Zweitse uit 1990, is speciaal voor deze gelegenheid in productie genomen en draagt de naam Anna.
Legends & Legacy
Als belichaming van de zeventigjarige geschiedenis van Cor Unum had Charlotte het idee om een illustratie voor het dinerbord te laten ontwerpen door iedereen waarmee het keramiekatelier in de afgelopen jaren heeft samengewerkt. De gevarieerde serie – met bijdragen van onder andere de erven van Benno Premsela en Alessandro Mendini, Barbara Nanning, Kiki & Joost, Studio Job, Ted Noten, Marc Mulders, Piet Hein Eek, Laura van Santen, Sergio Herman, Maarten Baas en Zeynep Dag - illustreert de erfenis van Cor Unum. De bordencollectie Legends & Legacy is naast een terugblik ook een visie naar de toekomst waarin nieuwe samenwerkingen zullen ontstaan zodat de bordencollectie verder zal blijven groeien. Dit is een legendarische wand, waarop iedere creatieve ziel met een eigen design een plek wil veroveren.
Le Quattro Stagioni di Tom
In de winkel loop ik langs de symbolisch weergegeven Winter, Lente, Herfst en Zomer. Deze seizoenen worden in Memphis-stijl verbeeld in de museale werken Inverno, Primavera, Estate en Autonno van respectievelijk Michele de Lucchi, Alessandro Mendini, George Sowden en Andrea Branzi. De Memphis periode (jaren 80) duidt een rebelse tijd waarin een groep interieurontwerpers radicale en experimentele architectuur en design omarmde. Het strakke, functionele en ‘zo moet het zijn’ van het modernisme werd losgelaten. De vazen uit deze serie hebben een gelimiteerde oplage van 35 stuks en zijn gesigneerd door de ontwerpers.
Reuzenkralen
In samenwerking met Parklaan Bijzondere Projecten heeft Cor Unum 33 gigantische keramische kralen gemaakt voor een kunstproject in het Merovechpark in Rijnsburg. ‘De kralen in het park verbeelden het grafveld uit de vroege Middeleeuwen dat werd ontdekt tijdens de bouw van een Vinexwijk’, vertelt Thom. ‘Vrouwen en mannen werden in die tijd met kralenkettingen begraven. De rijke vormentaal en het kleurgebruik van de Middeleeuwse kralen is vertaald naar de uitvergrote Reuzenkralen. Door de variatie aan kleuren en vormen kan iedereen een eigen kraal bedenken.’
Perfecte imperfectie
De ‘Reglaze’ serviescollectie – gemaakt uit gerecycled klei- en glazuurafval - is een toonbeeld van perfecte imperfectie. Het stoere servies, met een natuurlijke en industriële look en feel, is geïnspireerd op de klassieke designs van Cor Unum: basic, tijdloos en stapelbaar. Ondernemer en top kok Sergio Herman was dusdanig onder de indruk van het ontwerp en ontstaansproces dat hij Reglaze als serviesgoed in het Antwerpse restaurant The Jane opnam. Vervolgens prijkt de Reglaze serviescollectie in al zijn restaurants.
De rauwe energie van graffiti
In het oog springt het bespoke werk van Yuri van Poppel: Glazed Graffiti. Zijn handschrift is snelheid en voor de van oorsprong graffiti-artist is het glazuur als natte inkt. Yuri was één van de eersten die begin jaren 90 - zowel op eigen initiatief als op uitnodiging van graffiti- en kunstfestivals en galeries uit de hele wereld- door Europa reisde en contact legde met gelijkgestemden. Zijn werk ‘Glazed Graffiti’ is geboren uit het verlangen om graffiti te maken die eeuwig blijft bestaan. Speciaal hiervoor ontwikkelde hij een spuitbus waarmee hij met keramisch glazuur kon schilderen zonder te verliezen wat hij het leukst vindt aan graffiti: de rauwe energie en de rudimentaire lijnen. De levensechte keramiekversie van zijn spuitbus bevat zelfs een kogeltje, sommigen zijn ingedeukt. Alle tegelpaneelmuurschilderingen worden met de hand gemaakt en in lagen - tijdens verschillende sessies schilderen met de hand - opgebouwd. Uiteindelijk onthult de oven de magie van al deze op elkaar inwerkende lagen en texturen.
Eindeloze kleuren
The Reddish collection van ontwerpers RENS x Cor Unum is het resultaat van uitgebreid onderzoek naar, en experimenteren met, het inkleuren van keramiek. De porositeit van het materiaal en de duur van de kleurstof bepalen het uiteindelijke ontwerp. De kleurstof wordt door het materiaal opgenomen, zorgt voor een patroon en laat sporen achter. In het verkennen van de werking van klei is RENS geïnspireerd verdergegaan met ‘Color Traces’. De mogelijkheden van kleur in het glazuur zijn eindeloos en leidt naar diverse, kleurrijke collecties. Eén van de makers bij Cor Unum die alles weet over kleur en glazuur is Irene Driesen. ‘Opdrachtgevers komen met een staal of stof en dan ga ik net zo lang testen en bijwerken totdat ik die kleur bereikt heb’, vertelt de kleurspecialist die het onderzoek doet naar de glazuurkleuren die designers graag willen hebben voor hun ontwerp. Waarin ligt haar fascinatie voor glazuur? ‘Die zit in de focus op het precieze. Soms zit in 0.01 gram kleurstof meer of minder het verschil.’
Design Contest ‘Grow’
Cor Unum richt zich niet alleen op samenwerkingen met gerenommeerde designers in disciplines als interieur, fashion en hospitality en hun eigen makers. Ook nieuw talent en afgestudeerden worden hartelijk onthaald om hun ideeën met het keramiekatelier te delen en vorm te geven. Zo daagt de stichting studenten en alumni van (inter)nationale opleidingen in alle creatieve disciplines uit om mee te doen aan de Design Contest. Het thema is ‘Grow’ en ambassadeurs Gijs Wouters en Ruben Hoogvliet van Atelier Fig vragen antwoord op het volgende: Hoe kunnen ontwerpen op een positieve manier bijdragen aan de veranderende behoeften van mens en natuur? Ze roepen ontwerpers en veranderaars op om verbondenheid met de natuur en het omringende milieu te ervaren, bewaken, maar vooral ook te stimuleren. Hoe zet jij de kracht van keramiek in voor een vruchtbare toekomst? Ik kijk uit naar de perspectieven en keramische antwoorden op deze vraag.
— Nathalie, StoryCurator